zaterdag 24 december 2016

kerstVERDAGten

(en dus geen Kerstgedachten)

Je kan pas zeggen dat 't kerst is...
als er ook een kerstmis-mis is.

Niet dat..., als ik dan zo'n kerst-mis mis...
ik die mis... dan ook echt mis...,
mij mischien wel in de dag vergis...,
er niet ook een stil verlangen naar de kerstdis is.

dinsdag 25 oktober 2016

Het Aardgasdebacle - Wie betaalt wat (stand oktober 2016)

In een blog van afgelopen zondag (23 oktober 2016)...,
werden al vraagtekens gezet bij de berichtgeving over de kosten die de NAM zegt te maken.

Een kritische blik op al dat cijfergeweld van de in diverse media gepresenteerde cijfertjes was genoeg om te zien dat niet het hele verhaal verteld.
Snel rekenend werd al snel duidelijk dat de schadeafhandeling de NAM (netto) veel minder moest kosten dan die ruime miljard in de krant.

De cijfers in de media kwamen uit de het volgende rapport:
NCG - Kwartaalrapportage juli t/m september 2016 .
Het kon dus geen kwaad dat rapport eens grondiger te bekijken.

Twee kwestie sprongen meteen in het oog:
  • de onwaarschijnlijk grote disbalans tussen...
    - enerzijds het op pag-28 genoemde bedrag voor schadeherstel (in het 3e kwartaal €22,8-miljoen)
    - anderzijds het aantal schade-rapporten met aanbod tot schadeherstel (1.842) emn het gemiddeld uitgekeerde schadebedrag (€656,63 per geval)
  • dat nergens in de financiële tabellen ook maarte één cijfer gerept werd over de 64% die Kamp zegt bij te passen voor elk €uro die de NAM kwijt is aan de 'Aarbevingsschade'. 

zondag 23 oktober 2016

Het Aardgasdebacle: de kosten voor onze samenleving als geheel

Al komt de baat ook nog zo snel…
… de kost die achterhaalt haar wel.

In een lezersreactie in het FD op: (berichtgeving - kost Groningse aardbevingsschade NAM echt 'al' €1,1 miljard) ... een eerder blogartikel dat ook als lezersreactie was geplaatst in het FD-artikel 2016-10-22 vroeg Job Roël** zich o.a. af wat de 'aardgascarrousel' de Nederlandse belastingbetaler (uiteindelijk) gaat kosten.

Maar valt er wel antwoord te geven op zo'n vraag...;
exact aangeven wie wat moet bijpassen en dus wat het de belastingbetaler gaat kosten wordt lastig.

berichtgeving - kost Groningse aardbevingsschade NAM echt 'al' €1,1 miljard

Een berichtje in diverse media** op zaterdag 22 oktober 2016:
"...Groningse aardbevingsschade kost NAM €1,1 miljard..."

Arme NAM…,
ze moesten ’al’ bijna €1,1-miljard ophoesten aan schadeherstel en bijkomende kosten.
Kloppen die cijfers wel of moeten we eerder denken aan iets richting een derde van dat bedrag. 

De cijfers:

vrijdag 14 oktober 2016

Mijnbouw en Bodembeweging - meten wat we willen en wat we moeten weten

Onafhankelijk Meten - Kan dat?

De afgelopen maanden heb ik op verschillende momenten mee mogen doen aan het circus van dat de NCG (Nationaal Coördinator Groningen)

Een aantal van de bijeenkomsten ging over de door velen in Groningen geuite wens te komen tot een beter en vooral meer door de gehele bevolking gedragen en vertrouwd instrumentarium of zelfs instituut dat de effecten van mijnbouw en mijnbouwschade dientengevolge door doelgerichte metingen in kaart zal brengen.

Binnen de huidige Groninger constellatie dus een uitgesproken kans voor het Circus van Hans Alders (NCG) het voortouw te nemen en met veel gebabbel partijen bij elkaar te brengen; 15 juni was het zover.
Als nieuwbakken lid van de werkgroep OMEM mocht ook ik aanschuiven bij verschillende werksessies die door de NCG waren uitbesteed aan het EPI-kenniscentrum (wie bedenkt zo'n naam?). Bij de eerste gelegenheid hield Hans Alders zelf een leuk, kort inleiden praatje en verontschuldigde zich dat hij maar kort aanwezig kon zijn omdat zijn bomvolle agenda hem noopte nog dezelfde middag ook een woninginspectie te doen (ongetwijfeld een versterkt exemplaar dat die dag werd 'opgeleverd').

Wie waren er genodigd:

  • NCG
  • EPI-kenniscentrum
  • TNO
  • Deltares
  • KNMI
  • LTO-Noord
  • Omgevingsdienst Groningen
  • GBB - Groninger Bodem Beweging
  • Gasberaad
  • OMEM
  • OSSG
  • VNO-NCW
  • Groningen Seaports
  • Chemiepark Delfzijl


Zelf dacht ik die dag voornamelijk een luisterend oor te zullen hebben en vooral niet al te veel  te zeggen; helaas ligt dat echter niet in de aard van het beestje en heb ik niet gehinderd door enige formele kennis toch een aantal keer m'n mond geroerd op het moment dat zelfs ik doorhad dat zaken anders werden voorgesteld dan de werkelijkheid die ik denk waar te nemen.

En ik hoop dan ook dat e.e.a. zal leiden tot een vruchtbare samenwerking tussen de aanwezige partijen bij het 'afdwingen' van een voor het monitoren, duiden en onderbouwen van de diverse vormen van mijnbouwschade/mijnbouw toereikend en vooral publiek gecontroleerd en aangestuurd meetinstrumentarium.
Dat daarbij tevens betrokken worden het gehele al bestaande en toekomstige meetinstrumentarium van inclusief metingen (en vooral ook de ruwe data) van de NAM maar tevens die van de diverse overige mijnbouwers.

Dat dat niet eenvoudig zal zijn moge duidelijk zijn.
Naast het commerciële/financiële belang van de NAM en overige mijnbouwers moet ook het commercieel belang van de diverse (ongetwijfeld goedwillende en vertrouwingwekkende) leveranciers van meetapperatuur en monitoring niet worden veronachtzaamd/uitgevlakt. We moeten dus koste wat kost (ook ter bescherming van betrokkenen zelf) voorkomen dat men zich compromitteert omwille van de bedrijfsvoering.

Doel moet zijn om aan de hand van instrumentarium en alle beschikbare data en een zo compleet mogelijk beeld te krijgen van…
  • alle mijnbouwactiviteiten
  • alle mijnbouwschade
  • de correlatie tussen bovengenoemde twee
  • de wijze waarop gemeten is, wordt en gaat worden
    • winningslocaties (gas, zout olie, bronwater, diep bodemwater)
    • wijze van winning
    • gebruikte hulpstoffen
    • gebruikte drukcompenserende maatregelen
    • bijvangst
    • gebouwsensoren 
    • infarstructuur
    • representativiteit voor opstellingspunt en omgeving
    • gebruikte apperatuur en het doel van dat gebruik.
  • de nu en in het verleden, op mede op basis van metingen, genomen en te nemen beslissingen te kunnen controleren, en waar nodig beargumenteerd bij te sturen
  • of bestaande en toekomstige schade te verklaren zijn op basis van het complex van metingen dan wel één of meer specifieke metingen in specifieke gevalle.
  • mogelijke verbanden tussen specifieke schadevormen waarvan tot op heden door de mijnbouwers (categorisch) ontkend wordt dat er enig noemenswaardig verband tussen de mijnbouwactiviteiten en het zich voordoen van een dergelijk (zeldzaam of meer algemeen) voorkomend schadepatroon.
  • de metingen dienen een compleet morfologisch inzicht te geven in de geologische en geofysische gesteldheid, bewegingen en verandering in de bodem en daarmee de mogelijk interactie tussen op zich los van elkaar staande vormen van mijnbouw bloot te leggen en daarmee waar mogelijk bij te dragen een verklaren, duiden en voorzover mogelijk voorspellen. 

Toezicht op het meten
Betrouwbaarheid en onafhankelijkheid van een dergelijk compendium van instrumenten, opstellingspunten en meetgegevens moet worden gewaarborgd door een publiek toezichtsorgaan. Een publieke toezichtsorgaan waar zowel mijnbouwers als ook andere metingen verrichtende partijen verplicht zijn…
  • hun data aan te leveren
  • desgevraagd hun instrumentarium, meet, meetmethode en opstellingspunten…
    • … aan de wensen en eisen van het toezicht aan te passen;
    • … desgewenst en desgevraagd uit te breiden;
    • … open te stellen voor controles…
      • … die gerandomiseerd en zonder aankondiging vooraf op elk willekeurig momenten moeten kunnen worden uitgevoerd.
Het publieke toezichtsorgaan zou de mogelijkheid gegeven moeten worden tot…
  • het instellen van gericht onderzoek
  • het kunnen horen (onder ede) van betrokken partijen
  • het namens de toezichthouder doen van aangifte bij justitie
  • het kunnen zelf kunnen opleggen danwel aan het SODM (of andere instanties) kunnen adviseren van (een beperkt aantal) sancties
  • het aan kunnen schuiven bij diverse vormen van overleg aangaande de mijnbouw bij…
    • volksvertegenwoordiging
      • gemeente
      • waterschappen
      • provincie
      • landelijk
    • SODM

Een 'gevaarlijke’ suggestie zou kunnen zijn een dergelijke publieke georganiseerd toezichtsorgaan op te nemen als regionale toezichtskamers bij het SODM of nieuw op te richten onafhankelijke Mijnbouw-autoriteit waar ook het SODM zitting in zou kunnen hebben.
Groningen zou op deze wijze een soort bestuurlijke proeftuin worden op dit gebied.
Verder zou volledige incorporatie waarschijnlijk verregaand afbreuk kunnen doen aan het onafhankelijk karakter van van dit toezicht; Het toezicht krijgt zo weliswaar klauwen maar tegelijkertijd ook de bijbehorende nagelvijl en muilkorf die alle vormen van het openbaar bestuur en de daarbij behorende geheimhoudingsplicht van in vertrouwelijkheid verstrekte/verkregen gegevens altijd lijken te moeten kenmerken.
Toezicht is gebaat bij openheid en controleerbaarheid (hetgeen vaak modisch wordt verward met transparantie/doorzichtigheid, maar bij volkomen transparantie wordt alles aan het zicht onttrokken terwijl je juist alles wilt kunnen zien.)

Het toezicht zelf dient te worden samengesteld op basis van criteria die als waarborg dienen voor haar onafhankelijkheid:
  • inspraak van de bewoners/betrokkenen in het gebied waarborgen middels…
    • … vertegenwoordigers van diverse belangenbehartigers…
      • aangewezen door of zitting nemend namens diverse organisaties vanuit bevolking;
      • aangewezen door of zitting nemend namens diverse groeperingen van het georganiseerde bedrijfsleven.
  • naast de 'gebruikelijke vertegenwoordigers van de diverse belangenbehartigers (verenigingen, stichtingen, brancheorganisaties) dien ook het individu een stem te te krijgen.
    • in de toezichtsraad moet plaats zijn plaats moeten kunnen zijn voor individuele belangstellenden;
      Dit kan op diverse wijzen vormgegeven worden.
    • Hier onder een aantal mogelijkheden op zich of gezamenlijk daartoe extra bij kunnen dragen:
      • belangstellenden/betrokkenen kunnen zich persoonlijk verkiesbaar stellen als (tijdelijk) lid van de toezichtshouder…
        • dit zou kunnen door middel van een soortement men  waterschapsverkiezingen, 
      • vanuit de bevolking zouden steeds bij toerbeurt enkele personen verplicht moeten worden tijdelijk zitting te nemen…
        (Denk daarbij aan het de in verschillende landen geldende burgerplicht bij oproep zitting te nemen in de jury van een rechtbank)
        • hiervoor zou een soortement conscriptie/sociale-dienstplicht kunnen worden ingesteld waarbij willekeurige burgers voor de periode van bijvoorbeeld 1 jaar verplicht worden toezicht te houden en zodoende de kans op kliekvorming te verkleinen.
        • uiteraard moeten dit aangewezen burgerleden gegrond bezwaar kunnen maken tegen hun eventuele aanstelling en dient er voor hun verplichte inzet een redelijke onkostenvergoeding en eventuele urenvergoeding wegens mogelijke inkomstenderving tegenoverstaan.
        • => mensen moeten het als een (ongezochte) eer kunnen beschouwen tijdelijk mee te draaien in dit circus
  • scholingsmogelijkheden voor allen die zitting nemen in dit circus van toezicht.
  • volstrekte onafhankelijkheid ten opzichte van…
    • … de mijnbouwers;
    • … de aan de mijnbouw geliéerde partijen;
    • … de van de mijnbouw afhankelijke personen en partijen;

Bekostiging
Bedrijven die in opdracht van mijnbouwers metingen doen, meetopstellingen monitoren, meetgegevens verwerken moeten aantonen zonder enige last van de mijnbouwer te kunnen werken. D.w.z. dat voorzover metingen niet door de mijnbouwer zelf worden gedaan deze commerciële meters hun opdracht en financiële ondersteuning krijgen van het publiek toezichtorgaan dat daartoe de benodigde middelen beschikbaar gesteld krijgt zonodig kan afdwingen van de Overheid. de beschikbare gelden moeten beheerd worden door het onafhankelijk publiek toezicht.

Wie de kat de bel wil aanbinden moet haar niet op 't spek binden…
noch in verleiding brengen 
door in haar de kandelaar (vetkaars) die zij omwille van de smeer zou kunnen likken te na te zetten.



Een vriendelijke groet,

Simon Koorn

zondag 18 september 2016

NAM-Schadeprotocol vergeleken met de CVW-praktijk

dammage-control i.p.v. van inventarisatie, vergoeding en herstel van schade...,

hoe het 't CVW er bewust een potje van maakt.


Wie schade heeft en zich meldt bij het CVW* krijgt een volgens het CVW blijkbaar deskundige schade-expert op z'n dak gestuurd. Vervolgens doet deze 'deskundige' 'schade-expert' een z.g. eerstelijns opname waarbij deze alle schades** inventariseert, daarbij wordt je al vrijwel direct geconfronteerd met het z.g. schadeprotocol en de daaruit voortvloeiende schadeclassificaties A-, B- en C-schades.

A-, B- en C-schades..., een juridisch construct.
De in het 'officiële' Schadeprotocol gedefinieerde A-, B- en C-schades zijn niet meer dan een puur juridisch construct bedoeld om (verdere) aansprakelijkheid van de NAM-c.s. uit te sluiten.
Daarbij is vooral de classificatie B-schade een sluipmoordenaar, een wolf in schaapskleren, maar daarover later meer. Met de classificaties A- danwel C-schade is op zich niet zoveel mis, tenminste als het schadeprotocol netjes zou worden gevolgd. De vraag is dus of dat in de praktijk ook gebeurt; Het antwoord is domweg "...Neen..." in de uitvoering wordt (bewust!!!) een loopje genomen met zowel de letter als de intentie van het 'officiële' schadeprotocol.

donderdag 8 september 2016

Shell zegt sorry; nou en - Het rugzakje van de Shell

Het rugzakje van de Shell



Bij monde van Marjan van Loon zegt Shell sorry.
Sorry tegen de Groningers, de Groningers die natuurlijk het overgrote deel van de lasten van de de gaswinning waaraan wij in Nederland toch allemaal onze welvaart te danken hebben…gehad. En daarom verdienen de Groningers ook echt onze steun. En dus zegt Marjan van Loon ”…het_spijt_me-sorry…”.

dinsdag 23 augustus 2016

De NAM - Van welke planeet komen ze eigenlijk?

De NAM zegt het vertrouwen op op in Vergnes Expertise uit Leek.

Reden zou de gebrekkige kwaliteit en dan m.n. de weinig steekhoudende onderbouwing van schadeoorzaken en het regelmatig voorkomen van dezelfde tekstpassages en dus kopieerwerk uit andere/eerdere schaderapporten.
De NAM komt niet zelfstandig tot dergelijk vergaande conclusies over een schade-expert die hun blijkbaar 'iets' te kritisch is…;

woensdag 29 juni 2016

Open brief aan de Tweede Kamer - Morele en ethische grondslag voor de Mijnbouwwet - een eerlijker bewijslast

Noordbroek, 29 juni 2015
Open Brief aan:
 Liesbeth van Tongeren en met haar…
alle overige leden van de Tweede Kamer
Geachte vrouw van Tongeren, beste Liesbeth,
en met u alle overige leden van de Tweede Kamer 
(en alle verdere lezers/geadresseerden);


onlangs verzuchtte u dat van alle eMail en brieven die uit het land kreeg over de beleidsterreinen die u in uw portefeuille behartigt, verreweg de meeste gaan over de problemen rond de gaswinning in Groningen…;
Ook deze eMail gaat over deze problematiek…;
Maar laat ik het breder trekken door het meer specifiek te hebben over de morele/ethische grondslagen van de Mijnbouwwet en wat die mijnbouwwet zou moeten bewerkstelligen m.b.t. tot partijen die te lijden hebben van (ernstige) mijnbouwschade als gevolg van de mijnbouwactiviteiten in hun omgeving.

Bodemvolumeverlies door de jaren heen (en wat ons nog te wachten staat)

Wie denkt dat we het ergste hebben gehad moest de volgende grafiekjes maar eens heel goed bekijken.
E.e.a. laat zien wat het bodemvolumeverlies a.g.v. de gaswinning is en nog gaat zijn.
We zitten grofweg op ⅓ van het te verwachten totaal aan bodemvolumeverlies.
En dat doet het ergste vrezen voor wat ons aan bevingen nog te wachten staat; Immers het verlies aan bodemvolumeverlies is de hoofdoorzaak van onze be(le)vingen.


Deze grafiek laat het verlies aan bodemvolume zien van 1959-2016 en van 2016-2041.
De rode stippellijn markeert het eind van 2015 en het begin van 2016 en daarmee het bodemvolume verlies tot nu/dan toe...,
daaronder het bodemvolumeverlies dat ons nog te wachten staat...,
tenminste als we ervan uitgaan als de gaswinning (in het huidige tempo) wordt voortgezet.

woensdag 8 juni 2016

Reactie is geen Actie - De Derde Wet van NAMton

Reactie is geen Actie
De Derde Wet van NAMton

Dinsdag 7 juni 2016 zond Brandpunt een indringende reportage uit over hoe de NAM omgaat met mensen met Mijnbouwschade. De eenzame strijd van een Groningse boer.
In dit geval het verhaal van de familie Nijhoff uit Kolhol bij Zijldijk.

Hoe onafhankelijk en kundig zijn de schade-experts van NAM en CVW...
In de reportage wordt niet enkel ingegaan op het verhaal van de Nijhoffs maar ook op het systeem van schadeafhandeling met zogenaamd kundige en onafhankelijke schade-experts, contra-experts en het schadeprotocol van de NAM.

Hoor en wederhoor...
De NAM wil blijkbaar niet voor de camera reageren, maar er kan wel een schriftelijke reactie af.

Op die reactie valt nog wel het één en ander af te dingen, en dat zal ik hieronder proberen kort te doen.
Het kan ook nog veel uitgebreider, maar wie leest het dan nog.

De eenzame strijd van een Groningse boer tegen de Staat en de NAM

De zaak Nijhoff tegen de Staat en de NAM

De familie Nijhoff woont en werkt al generaties lang op een eeuwenoude boerderij waarvan de bouwgeschiedenis tenminste 5 eeuwen teruggaat en waarschijnlijk nog verder. Het is weliswaar officieel geen (Rijks-)monument maar het ontegenzeggelijk een stukje waardevol historisch erfgoed.
De boerderij heeft de eeuwen goed doorstaan en is door de familie altijd goed onderhouden, ze zijn er fier en trots op zoals Groningse boeren dat kunnen, trots op hun bezit en trots zich ten volle bewust van de historie.

De boerderij van de Nijhoffs, het Feldwerder Voorwerk, heeft inmiddels veel schade, mijnbouwschade, zoveel dat er waarschijnlijk geen redden meer aan is...;

donderdag 5 mei 2016

Vallende Schoorstenen, de NAM/CVW en Asterix (en Obelix)

Vallende Schoorstenen...
overeenkomsten tussen de NAM/CVW en Asterix

’t Lijkt erop dat de NAM en dus ook het CVW voor het Groninger ’aardbevingsgebied' maar voor een ding echt bang zijn...,
... namelijk vallende schoorstenen.
De vraag is of deze vrees even (on)gegrond is als de vrees van Asterix en Obelix dat de Belenos in zijn toorn de Hemel op hun hoofd zal laten vallen...,
of is er wel degelijk een wezenlijk gevaar dat hier schoorstenen, als (in)direct gevolg van de hier te verwachten aardbevingkracht,  al dan niet massaal van de daken vallen.

zaterdag 9 april 2016

Zandfonteinen - niet elke molshoop, in de schuur, is een molshoop

Zandfonteinen…,

niet elke molshoop, in de schuur, is een molshoop

Onlangs zei een van onze buren, die die één boerderij verderop wonen, dat ze nou toch zoiets vreemds hadden; Ze hadden molshopen in de schuur.   

„In de schuur”, vroeg ik, „dat lijkt me toch stug, wat hebben die mollen daar nou te zoeken? Onder de (met klinkers en beton verharde) vloer van zo’n immens grote oude schuur zit toch geen voedsel voor mollen? En dan nog, dan moeten die beestjes helemaal diep onder de fundering doorgegraven hebben om vervolgens de kop te stoten tegen de klinkers net zo lang tot ze een gaatje/spleetje gevonden hebben, om het zand voor zo’n molshoop door naar boven te wurmen; À propos, wurmen, hoofdvoedsel voor veel mollen, die hebben ook niks te zoeken onder zo’n schuurvloer.” 

De buren konden enkel beamen wat ik zei, en toch die molshopen in de schuur die waren er; mooie grote hopen van fijn 'wit' zand. En als het geen mol geweest was, wat dan. Mieren misschien? Maar midden in onze (zomerse) winter in een onverwarmde schuur; Ook mieren lagen niet echt voor de hand.

donderdag 3 maart 2016

Opbrengst en ruimtebeslag van zonneakkers (PV) versus windparken

Over Zonneakkers en Windmolens


Onlangs werd (door tegenstanders van windmolens op land) het nieuws over de mogelijke aanleg zonneakkers in onze omgeving weer als een overwinning gevierd.

Ik ben (als voorstander van zonneenergie) helemaal niet zo blij met die zonneakkers vol met PV-zonnepanelen. Ik vind het eigenlijk pure verspilling van kostbare (landbouw)grond danwel gronden die anders nuttig kunnen worden gebruikt voor woningbouw/industrie (uiteraard wel met zonnepanelen op het dak); kortom we leven in een dicht bevolkt landje waar we doordacht(er) moeten omgaan met de spaarzame (vrije) ruimte. 
En ik ben blijkbaar niet de enige die er zo over denkt.. 
Afgelopen maandagavond, na afloop van de lezing het Nut met Rein Herber van de RUG als gastspreker over aard(gas)bevingen, bleek ik naast iemand te zitten die zich ook ’kwaad’ maakte over die zonneakkers. 
’t was Piet de Winter, en je kan hem moeilijk verwijten tegen zonneenergie te zijn, (de daken van het eigen boerenbedrijf liggen vol met panelen). Maar hij wond zich op over de verspilling van land en de ’domheid’ van mensen die denken dat het simpel is 1 windmolen van 5MW of 6 MW te vervangen door een zonneakker met een vergelijkbare opbrengst.

donderdag 25 februari 2016

donderslag bij hel’dre hemel

donderslag bij hel’dre hemel

Gisteravond,
bijna al nacht,
een donderslag,
echt/geheel onverwacht,
bij hel’dre hemel,
diep uit de grond,
een brullend geluid
dat ons huis niet weerstond.

zaterdag 2 januari 2016

Nieuwe Oogst - zonneakker nachtmerrie voor bodem

Duurzame energie is niet alleen duurzaam...
het is ook hot-business.
Maar niet alles wat duurzaam lijkt is het ook echt, en dat geldt waarschijnlijk ook voor het Sunbrouck-project van Duurzaam Menterwolde.

Grond is schaars in dit land. Dat geldt zowel voor natuur als voor cultuurgrond (ongeacht of het nu landbouwgrond is of  grond voor woningbouw, wegen en industrie, etc.). We moeten er dus zuinig en wijs mee omgaan.Om die reden is het niet slim om met zonnepanelen grote arealen landbouwgrond te, maar dat geldt evenzeer voor het volplempen van (nog) braakliggende bouwgrond voor woningbouw en industrie; Als er eenmaal panelen zijn geplaatst krijg je zo snel niet meer weg en zal als er wel weer behoefte aan bouwgrond is landbouwgrond en/of natuur moeten wijken.
Zonnepanelen horen daarom thuis thuis daken, daar zijn er genoeg van en op die manier wordt onze schaarse grond dubbel benut.
Bedek je bouwgrond met zonnepanelen dan kun je er niet meer bouwen en zelfs niet meer parkeren, doe je het op bouwland dan groeit er niets meer en kun je er niets meer van oogsten.

Onderstaand artikel uit het blad Nieuwe Oogst laat bovendien zien dat de schade aan de bodem en bodemleven ook langdurig te lijden heeft van zogenaamde zonneakkers.

Conclusie:
Zonnepanelen...
... leg ze op je dak